Empresyonizm nedir?

Resim kolunda 19. yüzyılda Fransa'da doğmuş olan bir sanat akımıdır. «Impression» (tesir, izgi) kelimesinden gelir. Ünlü Fransız ressamı Claude Monet, güneşin deniz üzerindeki izgisini gösteren bir tabloya «Impression» [ adını verdikten sonra, tabloyu sergide gören bir gazeteci, ilk defa «empresyonizm» deyimini kullanmıştır. 8u akımın öncüleri arasında Manet, Degas, Monet, Pissarro, Sisley, C6zanne ve Morisot başta gelirler. Empresyonizm 1880'den sonra önemini kaybetmeye başlamış, 1886'da açılan 8'inci sergiden sonra, bu devir kapanmıştır.

Empresyonizmde ressamın konuya önem vermeden çalışması gerekiyordu. Akım, 'kırlarda, açık havada resim yapma geleneğini geliştirmiştir. Gaye doğrudan doğruya göze hitap etmekle kalmamış, serbest fırça vuruşlarıyla elde edilen şekiller, ruha da hitap amacını gütmüştür. Van Gogh, Seurat, Gauguin ve Corot da empresyonizmi benimseyen ressamlardır. Müzikte empresyonizm kelimesi ise ilk defa 1894'te Brüksel'de, empresyonist ressamların eserlerini teşhir ettikleri bir salonda çalınan Debussy'nin Yaylı Sazlar Kuarteti'nden dolayı kullanılmıştır.19. yüzyılda Fransa'da ortaya çıkan ve sanat dallarını ve özellikle resmi etkileyen akımdır.

Doğadaki unsurların kişinin içinde oluşturduğu izlenimleri, duygusal izleri yansıtmayı hedefler. Bu akım içerisinde yer alan sanatçılar, doğayı objektif bir gerçek olarak değil, kendilerinde yarattığı izlenimi resme aktarırlar. Resimde izlenimcilik, özellikle ışık ve renkten kaynaklanan görsel izlenimleri yansıtmayı hedefler. Resmedilen nesnelere veya olaydan çok günün belirli bir zamanına özgü ışığın sanatçı üzerinde yarattığı izlenimlere önem verilir. Akımın öncüleri Claude Monet ve Camille Pissarro'dur.

empresyonizm

19. yüzyılın ikinci yarısında “Barbizon Okulu” nu oluşturan manzara ressamları da izlenimciler üstünde etkin oldu. Özellikle Daubigniy ve Diaz açık havada çalışan ressamlardı. Corot ve Courbet de doğa karşısında edindiğimiz izlenimlerle arınmış gerçeğe inanan sanatçılar olarak akımın sonucunda etkin oldular. Bunların izleyicileri Honfleur yakınında bir hana yerleşerek açık havada resim yapmaya karar verdiler. Boudin, Jongkind daha sonra Monet, suluboya ve pastel çalışmaları yaptılar. Bu arada resminde uyguladığı lekecilik ve seçtiği modern konularla dikkat çeken Edouard Manet’nin 1863’te sergilediği “Kırda Öğle Yemeği” adlı eseri izlenimciliğin başlangıcında rol oynadı.

1866-1870’de Cafe Guerbois da Monet ve Zola’nın önderliğinde toplantılar düzenleniyordu. Sanattaki yeni eğilimlerin tartışıldığı bu toplantılara yazar, eleştirmen, ozanların yanı sıra fotoğrafçı Nadar ve Claude Monet, Degas, Renoir, Sisley, Pissarro, Cezaime gibi ressamlar da katılıyordu. Sanattaki yeni eğilimleri benimseyen sanatçılar, eserlerini sergilemekte güçlük çekiyorlardı. 1874’te fotoğrafçı Nadar’ın önerisiyle atölyesinde açılan sergiye 30 kadar sanatçı katıldı, empresyonizm deyimi, Claude Monet’in sergideki “impression, Soleil Levant” (İzlenim: Gün Doğumu) adlı eserinden alınmıştı.

Empresyonizm yeni bir görüşü izleyen resim yöntemiydi. Resimler tek tek fırça vuruşlarıyla, saf prizmatik renklerin kullanımıyla, açık havada ışığın değişen etkilerini yakalamak amacıyla gerçekleştirildi. İzlenimciler ilk sergilerinden sonra değişik sanatçıların katılımıyla sekiz sergi açıtlar. 1886’daki Sekizinci Sergi’ye katılan bazı sanatçılar empresyonizm kuramlarını sürdürmek amacıyla Yeni izlenimcilik (Neo-Empresyonizm) adıyla bir sanat kuramı ortaya attılar. İzlenimci düşünceleri benimsemesine karşın hiçbir sergilerine katılmayan Edouard Manet ve yedi sergiye katıldığı halde Degas kendilerini izlenimci saymayıp “bağımsız” olarak nitelediler.

Empresyonizmin akımının özellikleri

Bu akımda dış dünya ile ilgili gözlemler, olduğu gibi tüm ayrıntılarıyla anlatılmaz ancak edinilen izlenimler ölçüsünde aktarılır. Empresyonist sanatçılar, dış dünyada gördüğü varlıkların; gerçek, realist yönünü değil kendinde uyandırdığı izlenimleri anlatır. Çünkü onların anlattıkları dış dünya değil, bu dünyanın hayalleriyle bezenmiş izlenimleridir. Empresyonizm, her şeyden önce özgürlüğün sembolüdür. Özellikle empresyonist ressamlar, alışılmış hiçbir kurala bağlı kalmamışlardır. Böylece empresyonist resimde renklerin özgürlüğü sağlandığından sistemsiz bir coşkunluk vardır.

Resimde empresyonizm

Empresyonistlere göre bir resimde, sanatçı gördüklerini doğrudan doğruya yansıtmamalı, edindiği izlenimleri tuvale özgürce dökmelidir. Önemli olan nesnenin veya manzaranın kendisi değil, onun arkasında yatan ruhtur, dolayısıyla eserlerde daima sanatçının kişisel yorumu bulunur. Akımın öncüsü Claude Monet, eski, geleneksel tarzda ve manzaraya karşı oturup resim yapmak yerine, hayal gücünü kullanmayı tercih etmiştir. Monet Fransa’da bir tren yolculuğu sırasında pencereden dışarıyı izlerken gördüğü bahçeyi resmetmek ister ve yıllar sonra oradan bir ev alarak bu amacına ulaşır. Öldüğü güne kadar burada yaşayan sanatçı, Monet’in bahçesi olarak anılan ve meşhur nilüferlerin de yer aldığı resim serisini bu bahçede yapmıştır.

empresyonizm

Tanınan en ünlü ressamlardan Vincent Van Gogh da bir empresyonisttir. Sanatçı, önemli eserlerinden biri olan Yıldızlı Gece tablosunu, sanatoryumdaki odasındayken yapmış, gündüz gördüğü gökyüzünü hayalinde canlandırarak geceye uyarlamıştır. Resimde empresyonizmin en önemli temsilcilerinden biri de Camille Pissarro’dur. Pissarro da birçok önemli ressamla aynı kaderi paylaşmış ve eserlerinin değeri ancak ölümünden sonra anlaşılmıştır. Yumuşak ve küçük fırça darbeleriyle özgün bir manzara ressamı olan Pissarro, bir dönem eserlerinde sosyalist görüşleriyle bağlantılı olarak Fransız köylülerine de sıkça yer vermiştir.

Edebiyatta empresyonizm

Resimden sonra empresyonizmin en çok etkilediği sanat dalı edebiyat olmuştur. Dünyaca ünlü en önemli empresyonist yazarlar arasında, Arthur Rimbaud, James Joyce ve Rainer Maria Rilke bulunurken; bilinen en meşhur Türk empresyonist edebiyatçılar; Ahmet Haşim, Cenab Şahabettin ve Ahmet Muhip Dıranas ‘tır. Ayrıca Cahit Sıtkı Tarancı ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ın da empresyonizmden etkilendiği düşünülür.

Empresyonist (izlenimci) sanatçılar

• Frédéric Bazille (1841–1870)
• Gustave Caillebotte (1848–1894)
• Mary Cassatt (1844–1926)
• Paul Cézanne (1839–1906)
• Edgar Degas (1834–1917)
• Armand Guillaumin (1841–1927)
• Édouard Manet (1832–1883)
• Claude Monet (1840–1926)
• Berthe Morisot (1841–1895)
• Camille Pissarro (1830–1903)
• Pierre-Auguste Renoir (1841–1919)
• Alfred Sisley (1839–1899)

Empresyonizm kelimesinin ingilizcesi

n. impressionism
Köken: Fransızca